Katkı Çağrısı - Yenilenebilir Enerji ve Kritik Minerallerin Yaşam Döngüsünde İnsan Hakları
BM İklim Değişikliği Özel Raportörü
Son teslim tarihi
30 Nisan 2025
Amaç: İklim değişikliği bağlamında insan haklarının geliştirilmesi ve korunması Özel Raportörünün Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 80. oturumuna sunacağı tematik raporu bilgilendirmek.
Arka plan
BM Genel Kurulu'na sunacağı raporda Özel Raportör, kritik minerallerin çıkarılması ve yeniden kullanımı da dâhil olmak üzere, tüm yaşam döngüleri boyunca yenilenebilir enerji gelişimine yönelik farklı kaynakların, ölçeklerin ve aşamaların olumlu ve olumsuz insan hakları etkilerine ilişkin çeşitli kanıtları (Yerli bilimi ve diğer bilgi sistemleri de dâhil olmak üzere doğal ve sosyal bilimlerden) sentezlemeyi ve analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu temelde rapor, herkesin sağlıklı bir çevreye sahip olma hakkının korunmasını ve belirli iklim azaltım yaklaşımlarının öngörülebilir olumsuz insan hakları etkilerinin önlenmesini geliştirirken adil bir geçişi desteklemek için Devletlerin bireysel olarak ve uluslararası işbirliğinin bir parçası olarak uluslararası insan hakları yükümlülüklerini ve iş dünyasının sorumluluğunu netleştirmeye çalışacaktır. Yükümlülükler, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinden kaynaklanan kayıp ve zararların önlenmesi, en aza indirilmesi ve ele alınması da dahil olmak üzere iklim değişikliğinin ele alınmasında küresel eylem ve desteğin artırılması ihtiyacı; farklı ulusal koşullar ışığında ve sürdürülebilir kalkınma ve yoksulluğun ortadan kaldırılması çabaları bağlamında, Sözleşme ve Paris Anlaşması'nın hedefleri doğrultusunda, hakkaniyet ilkesi ve ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve ilgili kabiliyetler de dahil olmak üzere Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin ilkeleri dikkate alınarak açıklığa kavuşturulacaktır.
Rapor, başta Amaç 13 (iklim eylemi) ve 14 (suyun altındaki yaşam) olmak üzere Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ulaşılmasına katkıda bulunmak amacıyla, yenilenebilir enerji ve kritik minerallerin yaşam döngüsü boyunca tüm insan haklarının geliştirilmesi ve korunmasına ve yoksulluğun azaltılmasına katkıda bulunan her düzeydeki iyi uygulamaları, stratejileri ve politikaları belirleyecektir.
Özel Raportör, adil geçiş bağlamında, herkesin sağlıklı bir çevreye sahip olma hakkı da dahil olmak üzere tüm insan haklarının korunmasını geliştiren ve ayrımcılığı önleyen, yaşam döngüleri boyunca yenilenebilir enerji gelişimine ve kritik minerallere yönelik insan hakları temelli, toplumsal cinsiyete duyarlı, yaşa duyarlı, engellileri de kapsayan ve risk bilgisine sahip yaklaşımlar konusunda yapıcı ve somut tavsiyelerde bulunmayı amaçlayacaktır.
Hedefler
Katkı çağrısı, yaşam döngüleri boyunca kritik mineraller de dahil olmak üzere adil bir geçişin parçası olarak yenilenebilir enerji gelişiminin farklı kaynaklarının, ölçeklerinin ve aşamalarının insan hakları üzerindeki belgelenmiş olumlu ve olumsuz etkilerinin anlaşılmasını ilerletmeyi amaçlamaktadır.
Katkıların, yenilenebilir enerjilerin ve kritik minerallerin karada ve denizde insan hakları üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerine ilişkin çeşitli kanıtlara ışık tutması ve ekosistem temelli ve insan hakları temelli bir yaklaşımı daha iyi destekleyebilecek alternatif yaklaşımları değerlendirmesi beklenmektedir.
Katkıların ayrıca, adil bir geçiş bağlamında insan haklarının korunmasını destekleyen veya engelleyen alanları belirleyerek, yenilenebilir enerji kaynakları ve kritik minerallerle ilgili mevcut uluslararası hukuk ortamının analizini paylaşması beklenmektedir.
Katkıların ayrıca, tüm insan haklarını korumak, kesişimsellik ve nesiller arası eşitliği göz önünde bulundurmak (A/HRC/56/46) ve özellikle Amaç 13 (iklim eylemi) ve 14 (su altında yaşam) olmak üzere Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ulaşılmasına katkıda bulunmak amacıyla, kritik mineraller de dahil olmak üzere yenilenebilir enerji gelişiminin düzenlenmesi, izlenmesi ve finanse edilmesi konusunda iyi uygulamaları ve öğrenilen dersleri paylaşması beklenmektedir.
Aranan temel sorular ve katkı/yorum türleri
Özel Raportör, insan hakları ve iklim değişikliği ile ilgili konularda çalışan Devletleri, ilgili bireyleri, kuruluşları ve işletmeleri tematik raporunun hazırlanması için girdi sağlamaya davet etmektedir. Girdiler hem ülkeye özgü hem de genel nitelikte olabilir. Aşağıdaki konular hakkında bilgi içerebilirler:
1. Yaşam döngüsü boyunca yenilenebilir enerji gelişiminin farklı kaynak, ölçek ve aşamalarının insan hakları üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir? Bu etkilerin nedenleri nelerdir? Olumsuz etkilerden orantısız olarak kimler ve neden etkilenmektedir?
2. Kritik minerallerin yaşam döngüsünün olumlu ve olumsuz insan hakları etkileri nelerdir? Bu etkilerin nedenleri nelerdir? Olumsuz etkilerden orantısız olarak kimler etkilenmektedir ve neden?
3. Uluslararası hukukun hangi alanları yenilenebilir enerji ve kritik minerallerin yaşam döngüsünde insan haklarının korunmasıyla ilgilidir? Adil bir geçişin parçası olarak, bu yaşam döngülerinin çeşitli aşamalarında ortaya çıkabilecek uluslararası hukukta insan haklarının korunmasının önünde engeller var mıdır?
4. Kritik mineraller de dâhil olmak üzere yenilenebilir enerji gelişiminin düzenlenmesi, izlenmesi ve finanse edilmesinde adil bir geçişi ve insan haklarının korunmasının yanı sıra SKA 13 ve 14'ün gerçekleştirilmesini destekleyebilecek iyi uygulamalar veya çıkarılan dersler var mıdır?
5. Kritik mineraller de dâhil olmak üzere yenilenebilir enerji gelişimine yönelik hak temelli, toplumsal cinsiyete duyarlı, yaşa duyarlı, engellileri kapsayıcı ve risk bilgilendirmeli yaklaşımların Devletler veya iş dünyası tarafından yönetilen belirli örnekleri var mı?
6. Yenilenebilir enerji ve kritik minerallerin tüm yaşam döngüsünde insan haklarının korunmasını baltalayan Devlet düzenlemeleri veya ticari davranış bağlamında belirli engeller var mı? Bu engeller nasıl ele alınabilir?
7. Yenilenebilir enerji ve kritik minerallerin tüm yaşam döngüsüyle ilgili finans, kapasite ve teknoloji konularında uluslararası işbirliği, Sözleşme ve Paris Anlaşmasının hedefleri doğrultusunda, farklı ulusal koşullar ışığında ve sürdürülebilir kalkınma ve yoksulluğu ortadan kaldırma çabaları bağlamında, insan haklarının korunmasına ve hakkaniyet ilkesi ile ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve ilgili kabiliyetlerin dikkate alınmasına nasıl katkıda bulunabilir?
Soru Formu
Fransızca (Word)
İspanyolca (Word)
Katkılar nasıl kullanılacak?
Katkılar, Özel Raportör'ün İnsan Hakları Konseyi'ne sunacağı tematik raporun hazırlanmasında kullanılacaktır. Girdileriniz Özel Raportör'ün web sitesinde yayınlanacaktır. Sunumlar belirli şikayetleri veya mağdurların isimlerini içermemelidir. Yazılı katkınızın veya diğer herhangi bir bilginin Özel Raportör'ün web sayfasında yayınlanmamasını istiyorsanız, lütfen bunu katkınızda açıkça belirtin.
Gönderenler tarafından aksi belirtilmedikçe, 30 Mart'tan önce alınan katkılar, raporu bilgilendirmek üzere Mayıs ayında sanal uzman çalıştaylarının düzenlenmesinde esas alınacaktır.
Sonraki Adımlar
Katkılar/yorumlar e-posta ile gönderilebilir. Bunların 30 Nisan 2025 saat 00:00'a (Cenevre saati) kadar ulaşmış olması gerekmektedir.
Gereksiz tekrardan kaçınmak için: yakın zamanda BM insan hakları mekanizmalarından (veya diğer uluslararası organlardan) gelen diğer soru formlarına bu taleple de ilgili olabilecek bilgilerle yanıt verdiyseniz, bizi bu yanıtlara yönlendirmenizi memnuniyetle karşılıyoruz.
E-posta adresi: hrc-sr-climatechange@un.org
E-posta konu satırı: Input- renewable energy and critical minerals
Kelime/Sayfa sınırı: 2500 kelime / 5 sayfa (ekler veya ekler dahil değil)
Kabul edilen dosya formatları: Word
Kabul Edilen Diller: İngilizce, Fransızca, İspanyolca
Çeviren: Özlem Altıparmak
- 2023