Çeviren: Ada İlyada Utkucu 

Afet Risklerini Azaltmak İçin Doğayı Korumak

Kaynak: Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNDRR)

Doğa, afet risk azaltma ve iklim değişikliğine uyum için kritik öneme sahip çok sayıda hizmet ve işleve katkıda bulunur. Örneğin, sulak alanlar suyu depolar ve arıtır, mangrovlar[1] kıyı bölgelerini fırtına dalgalanmalarından korur ve yamaçlardaki ormanlar toprağı stabilize ederek erozyon ve toprak kaymalarını önlemeye yardımcı olur. Ancak, insan eylemleri ve iklim değişikliği ekosistemleri tahrip etmeye ve bozmaya devam ederek yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmakta ve yerel toplumlara sağladığı faydaları azaltmaktadır.

2000 ve 2019 yılları arasında 1,4 milyar insan kuraklıktan, 1,6 milyar insan ise sellerden etkilenmiştir. Son 50 yılda seller 115 milyar ABD doları tutarında ekonomik kayba yol açarken, kuraklıklar 650.000 kişinin ölümüne neden olarak en büyük insani kayıplara yol açmıştır.

Bilim bize şu anda yaptığımız seçimlerin ve attığımız adımların herkes için yaşanabilir ve sürdürülebilir bir gelecek sağlayıp sağlayamayacağımız üzerinde ciddi bir etkisi olduğunu hatırlatıyor. Ayrıca, insan kaynaklı iklim değişikliği, daha sık ve daha etkili aşırı olaylar ile doğal ve beşeri sistemlere yönelik riskler arasındaki bağlantıyı da vurgulamaktadır.

İklim değişikliği, çevresel bozulma ve sürdürülebilir olmayan uygulamalar riskleri artırmakta ve dolayısıyla insanları daha savunmasız hale getirmektedir. Mevcut riskleri daha da kötüleştirmekten veya yeni riskler yaratmaktan kaçınmak için ulusal politikada risklerin hesaba katılması önemlidir. Buna ek olarak, yerel toplulukların geçimini sağladığı doğal kaynaklara özen gösterilmemesi, afetlerin eşitsizlikleri daha da pekiştirmesine ve geçim kaynaklarını tehdit etmesine yol açabilir.

Geçtiğimiz yıl boyunca daha önce görülmemiş düzeyde afetlere tanık olduk. Bu afetler biyoçeşitlilik kaybı, çevresel bozulma ve iklim değişikliğinden kaynaklanmaktadır. Bunların hepsi insan kontrolünde olan risk faktörleridir. İnsan kararları kısa vadeli kazançları uzun vadeli sürdürülebilirlik ve dayanıklılığın önüne koymuştur ve bunun sonucunda gezegenimiz bir krizle karşı karşıyadır. –Mami Mizutori, Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi Genel Sekreter Özel Temsilcisi

Eylem için giderek artan aciliyetin bu şekilde anlaşılmasıyla, Biyoçeşitlilik Sözleşmesi'ne[2] taraf devletlerin Ekim ayında Nairobi'de gerçekleştirilen Bilimsel, Teknik ve Teknolojik Danışma Organının (SBSTTA)[3] 25. toplantısında[4] biyoçeşitlilik ve iklim krizleriyle birlikte nasıl daha iyi mücadele edilebileceğini tartışması şaşırtıcı değildir.

Görüşmelerde, geçen yıl Aralık ayında kabul edilen Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi'nin[5] 8. ve 11. Hedefleri üzerinde duruldu. Her iki hedef de biyoçeşitliliğe yönelik tehditlerin azaltılması ve ekosistemlerin küresel değişikliklere uyum sağlama kapasitesinin yanı sıra doğaya dayalı çözümler de dahil olmak üzere doğanın insanları doğal tehlikelerden korumaya katkısı için afet risk azaltmanın önemini vurgulamaktadır. Ayrıca, 2015-2030 Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi[6] de dahil olmak üzere ilgili uluslararası çerçeveler arasında daha fazla uyum, tamamlayıcılık ve birlik olma çağrısında bulunmaktadırlar.

Biyoçeşitliliğe Yönelik Tehditlerin Azaltılması

Hedef 8: İklim eyleminin biyoçeşitlilik üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirerek ve olumlu etkilerini destekleyerek, iklim değişikliğinin ve okyanusların asitleşmesinin biyoçeşitlilik üzerindeki etkilerini en aza indirmek ve doğa temelli çözümler ve/veya ekosistem temelli yaklaşımlar dahil olmak üzere hafifletme, adaptasyon ve afet risk azaltma eylemleri yoluyla biyoçeşitliliğin direncini artırmak.

İnsanların İhtiyaçlarını Karşılamak

Hedef 11: Tüm insanların ve doğanın yararı için doğa temelli çözümler ve/veya ekosistem temelli yaklaşımlar yoluyla, doğal tehlikelerden ve afetlerden korunmanın yanı sıra hava, su ve iklimin düzenlenmesi, toprak sağlığı, polenleşme ve hastalık riskinin azaltılması gibi ekosistem işlevleri ve hizmetleri dahil olmak üzere doğanın insanlara katkılarını eski haline getirmek, sürdürmek ve geliştirmek.

SBSTTA tarafından kabul edilen biyoçeşitlilik ve iklim değişikliği kararı, mevcut rehberlerin (bknz. Biyoçeşitlilik Sözleşmesi İklim Değişikliğine Uyum ve Afet Risk Azaltmaya Yönelik Ekosistem Temelli Yaklaşımların Tasarımı ve Etkin Uygulanması için Gönüllü Rehberler[7]) gözden geçirilmesi ve ülkelerin kararlılık isteyen küresel taahhütlerini yerine getirmelerine yardımcı olabilecek ilave rehber ve araçlara duyulan ihtiyacın belirlenmesi gereğini dikkate almıştır. Biyoçeşitlilik Sözleşmesine taraf devletler Ulusal Biyoçeşitlilik Stratejilerini ve Eylem Planlarını (UBSEP)[8] güncelleme sürecinde olduklarından, insanların ve gezegenin korunmasının doğal bir parçası olarak risk azaltmayı yakalayan giriş noktalarını ve ulusal hedefleri tanımlamak için uygun bir zamandır.

Taraflar Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesini ulusal düzeye tercüme etme sürecinden geçerken, iklim değişikliği ve afet riskini ele alan ulusal planlarla eşgüdümün sağlanmasının tam zamanıdır. Yerli halkların ve yerel toplulukların, kadınların ve gençlerin yanı sıra özel sektörün karşı karşıya olduğu rolleri ve riskleri anlamak ve tanımak da aynı derecede önemlidir. –David Cooper, Biyoçeşitlilik Sözleşmesi Sekretaryası Yürütücü Sekreteri

Biyoçeşitlilik ve afet risk azaltma etkileşimlerini derinlemesine incelemek amacıyla Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi (UNDRR)[9] - Biyoçeşitlilik Sözleşmesi Sekretaryası, BM Çevre Programı ve Çevre ve Afet Risklerinin Azaltılması Ortaklığı işbirliği içinde - "Kapsamlı Risk Yönetişimi Yoluyla Biyoçeşitlilik Eyleminin Hızlandırılması" konulu bir yan etkinlik düzenledi.

Amaç, Hedef 8 ve 11'in uygulanmasını desteklemek üzere ulusal düzeyde risk merceğinin güçlendirilmesine yönelik boşlukları, ihtiyaçları ve fırsatları daha iyi anlamak ve (i) biyolojik çeşitliliğin korunması, restorasyonu ve sürdürülebilir yönetiminin uygulanmasında afet riskinin azaltılmasını anaakımlaştırarak kapsamlı risk yönetişimini güçlendirmek üzere Sendai Çerçevesinin Ara Dönem Gözden Geçirilmesine ilişkin Üst Düzey Toplantının BM Genel Kurulu Siyasi Deklarasyonunda BM üye devletlerinden yapılan çağrılara yanıt vermekti; ve (ii) doğal tehlikelerden korunmak ve biyoçeşitliliğin direncini artırmaya katkıda bulunmak, sürdürülebilir geçim kaynaklarını desteklemek ve toplum direncini artırmak için ekosistem işlevlerini ve hizmetlerini iyileştirmek, sürdürmek ve geliştirmek için doğa temelli çözüm, ekosistem temelli yaklaşımları teşvik etmek.

Etkinlik, katılımcıları afet risk azaltma ve biyoçeşitlilik konusunda ulusal planlamayı destekleyebilecek şu anda neyin eksik olduğunu tartışmaya sevk etti. Katılımcılar ayrıca afet risk azaltmanın UBSEP'lere entegre edilmesine ilişkin mevcut iyi örnekleri de değerlendirdi. Etkinlik, çeşitli seviyelerden ve kaynaklardan gelen risk bilgisinin önemini, kurumsal ve yönetişimsel engellerin aşılması ihtiyacını ve afet risk azaltmada doğa temelli çözümlerin kilit rolünü vurguladı.

Katılımcılar tarafından önerilen başlıca tavsiyeler şunlardır:

1. Üzerinde mutabık kalınan değerler ve ortak hedefler etrafında ortak bir anlayış oluşturulması;
2. Özlü, anlaşılması kolay ve net mesajlar içeren ek rehberlik sağlanması;
3. Hem Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi'nin hem de Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi'nin ekosistemler ve insanlar üzerindeki etkileri azaltmayı amaçladığının vurgulanması.

Önümüzdeki aylarda Birleşmiş Milletler Afet Riski Azaltma Ofisi, Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi ve Sendai Afet Risk Azaltma Çerçevesi'nin ortak hedeflerini ilerleten teknik destek sağlamak için biyoçeşitlilik ve afet risk azaltma topluluklarından devlet temsilcileriyle iletişim kurmaya devam edecektir.

Yazının orijinali için:  https://www.undrr.org/news/protecting-nature-minimize-disaster-risks